05:11, Ngày 02/10/2014
     
 

Nghiên cứu lý luận

Dạy học âm nhạc bằng phương pháp học theo dự án, theo góc và theo hợp đồng

05/09/2010 1:12 CH.   5354 lượt xem

HỘI THẢO KHOA HỌC

GIÁO DỤC NGHỆ THUẬT VÀ CUỘC SỐNG

----------------------------------------------------------------------

 

 

Ths. Lê Anh Tuấn

Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam

 

Học theo dự án, theo góc và theo hợp đồng là một số hình thức tổ chức dạy học (còn gọi là chiến lược hoặc phương pháp dạy tập.

Ở Việt Nam, các phương pháp dạy học trên hiện đang học) được nhiều nước áp dụng, nhằm phát huy năng lực và sự tích cực của HS, đồng thời đem lại cho các em sự chủ động, hứng thú và nhiều thách thức hơn trong học được triển khai ở những trường Đại học sư phạm, Cao đẳng sư phạm và một số trường TH, THCS thực hành thuộc khuôn khổ của dự án Việt - Bỉ “Nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng giáo viên TH và THCS các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam”. Đối tượng hưởng lợi từ dự án này là hàng ngàn giảng viên và sinh viên của 14 trường Đại học và Cao đẳng sư phạm, hàng ngàn giáo viên và học sinh tại một số trường TH và THCS của 14 tỉnh miền núi phía Bắc.

Học theo dự án, theo góc và theo hợp đồng có thể được áp dụng với mọi môn học và đối tượng học sinh. Trong bài viết này, chúng tôi chỉ trình bày cách vận dụng 3 phương pháp này để dạy học môn Âm nhạc ở TH và THCS.

1. Dạy học Âm nhạc bằng phương pháp học theo dự án

            Có một số khái niệm về học theo dự án, được đưa ra bởi các tổ chức giáo dục ở nhiều nước. Học theo dự án được hiểu bao gồm nhiều yếu tố như: HS thực hiện nghiên cứu, khám phá các ý tưởng theo sở thích, tìm hiểu và xây dựng kiến thức; HS sử dụng kiến thức của nhiều môn học, thực hành cách giải quyết vấn đề, nâng cao kĩ năng giao tiếp và cộng tác với các thành viên trong nhóm, phát triển thái độ tích cực và sự say mê.

            Để thực hiện một dự án Âm nhạc ở TH và THCS, GV cần thành lập các nhóm dự án có khoảng 4-6 học sinh . Thời gian thực hiện một dự án thường từ vài tuần đến vài tháng, phổ biến nhất là khoảng 4 tháng trong một học kì. Khi kết thúc dự án, từng nhóm sẽ trình bày kết quả học tập bằng việc trình chiếu trên Power Point, viết báo cáo, quay phim, biểu diễn, vẽ tranh hoặc đóng kịch…

            Ở các nước, học sinh lớp 1, 2, 3 đã có thể thực hiện những dự án đơn giản, tuy nhiên ở Việt Nam, giáo viên nên tổ chức học theo dự án với học sinh từ lớp 4 trở lên, khi các em có khả năng tự giải quyết những vấn đề học tập của mình. Trong chương trình Âm nhạc ở TH và THCS hiện nay, giáo viên có thể gợi ý học sinh thực hiện các dự án như: Xây dựng một chương trình biểu diễn văn nghệ; Tìm hiểu những bài dân ca phổ biến tại địa phương; Tìm hiểu nhạc cụ dân tộc tại địa phương; Vai trò của âm nhạc với cuộc sống; Sở thích âm nhạc của HS Tiểu học và THCS; Những bài hát thiếu nhi viết về mái trường, về tình bạn; và nhiều chủ đề khác…

            Khi thực hiện một dự án, Giáo viên cần hướng dẫn học sinh tiến hành theo ba bước.

 Bước thứ nhất là lập kế hoạch, bao gồm: HS lựa chọn chủ đề; Xây dựng tiểu chủ đề (sử dụng sơ đồ tư duy, còn gọi là phương pháp động não); Gợi hứng thú của HS; HS thảo luận để lập kế hoạch các nhiệm vụ học tập.

Bước thứ hai là học sinh thực hiện nghiên cứu, thông qua việc tìm kiếm và thu thập thông tin như tham vấn GV hướng dẫn, tìm kiếm trên Internet, đọc tài liệu, tìm trong thư viện, thực nghiệm, quan sát, điều tra, phỏng vấn, luyện tập cách trình diễn…

Bước thứ ba là học sinh tổng hợp kết quả, bao gồm việc xây dựng sản phẩm, trình bày kết quả và học sinh nhìn lại quá trình học tập.

Khi đánh giá một dự án học tập, giáo viên căn cứ vào 10 tiêu chí sau (Học sinh phải biết trước về các tiêu chí này):

- Chủ đề: thú vị và quan trọng, do HS tự xây dựng.

- Dữ liệu và nội dung: đáng tin cậy, phong phú và khoa học.

- Giải thích: các nội dung được giải thích rõ ràng.

- Cách trình bày: nội dung được trình bày một cách hệ thống và sinh động.

- Tổ chức: HS tổ chức và thực hiện tốt mọi nhiệm vụ.

- Hiểu biết: HS hiểu rõ về dự án.

- Tính sáng tạo: có nhiều ý tưởng và hoạt động mới.

- Tư duy phê phán: đưa ra nhiều câu hỏi mang tính phê phán và trả lời được.

- Làm việc nhóm: các thành viên hiểu nhau và hỗ trợ nhau hiệu quả.

- Ấn tượng: dự án tạo được ấn tượng tốt.

2. Dạy học Âm nhạc bằng phương pháp học theo góc

            Học theo góc là hình thức tổ chức mà HS thực hiện nhiệm vụ học tập khác nhau tại các vị trí trong lớp. Hình thức này tạo cơ hội cho học sinh được lựa chọn cách học theo sở thích, được hợp tác trong học tập, được tham gia các hoạt động mang tính độc lập như khám phá, thực hành… tạo hứng thú và cảm giác thoải mái ở HS.

            Quá trình chuẩn bị và tổ chức dạy học theo góc phải có hai giai đoạn. Giai đoạn thứ nhất là lập kế hoạch và chuẩn bị, giáo viên phải thực hiện các hoạt động như: Lựa chọn nội dung của tiết học; Phân chia nội dung thành các nhiệm vụ tương đương 4-5 góc (nhiệm vụ phải hấp dẫn với học sinh, có chỗ cho các em thực hành, sáng tạo); Thiết kế các nhiệm vụ theo những phong cách học khác nhau, ví dụ như: học bằng quan sát, bằng phân tích, bằng áp dụng, bằng hoạt động; Xây dựng kế hoạch hỗ trợ ở từng góc, gồm: bản hướng dẫn (nhiệm vụ, thời gian thực hiện, hướng dẫn, kết quả), dự kiến phương tiện học tập của HS (tivi, máy tính, máy nghe, nhạc cụ, tài liệu…); Soạn kế hoạch bài học; Chuẩn bị phòng học và phương tiện: kê bàn ghế cho các góc, phương tiện dạy học, danh sách các nhóm, nhóm trưởng, cách chuyển vị trí học tập…

Một ví dụ về việc xây dựng kế hoạch học tập ở từng góc.

Tiết 13 (lớp 5)

- Ôn tập bài hát: Ước mơ

- Tập đọc nhạc: TĐN số 4

Góc 1

Nhiệm vụ: Ôn tập bài hát Ước mơ kết hợp gõ đệm

Thời gian thực hiện: 6 phút

Phương tiện hỗ trợ: bản nhạc, nhạc cụ gõ như thanh phách, song loan, mõ, trống con, lục lạc…

Hướng dẫn (nhóm trưởng điều khiển các hoạt động):

- Cả nhóm hát lại bài Ước mơ 1 lần, HS khá hướng dẫn các bạn sửa sai (nếu có).

- Tập hát kết hợp gõ đệm theo phách mạnh (phách 1) và phách mạnh vừa (phách 3) của nhịp 4/4.

- Nhóm trưởng hoặc HS khá của nhóm hướng dẫn, sửa sai cho các bạn.

Kết quả: Cả nhóm trình bày bài Ước mơ  kết hợp gõ đệm.

Góc 2

Nhiệm vụ: Ôn tập bài hát Ước mơ kết hợp vận động theo nhạc

Thời gian thực hiện: 6 phút

Phương tiện hỗ trợ: tivi, băng đĩa

Hướng dẫn (nhóm trưởng điều khiển các hoạt động):

- Xem băng tiết mục biểu diễn bài Ước mơ có động tác múa, ghi lại một số động tác.

- Tập múa theo băng hoặc sáng tạo các động tác khác.

- Hát bài Ước mơ kết hợp vận động theo nhạc.

- Nhóm trưởng hoặc HS khá của nhóm hướng dẫn, sửa sai cho các bạn.

Kết quả: Cả nhóm trình bày bài Ước mơ kết hợp vận động theo nhạc.

Góc 3

Nhiệm vụ: TĐN số 4 kết hợp hát lời

Thời gian thực hiện: 6 phút

Phương tiện hỗ trợ: máy tính

Hướng dẫn (nhóm trưởng điều khiển các hoạt động):

- Tập nói tên nốt nhạc 2 câu.

- Nghe giai điệu trên máy tính, tập đọc nhạc từng câu.

- Đọc nhạc cả bài.

- Ghép lời ca.

- Nhóm trưởng hoặc HS khá của nhóm hướng dẫn, sửa sai cho các bạn.

Kết quả: Nhóm hoàn thành việc đọc nhạc, ghép lời ca bài TĐN số 4.

Góc 4

Nhiệm vụ: TĐN số 4 kết hợp gõ phách

Thời gian thực hiện: 6 phút

Phương tiện hỗ trợ: đàn phím điện tử

Hướng dẫn (nhóm trưởng điều khiển các hoạt động):

- Tập nói tên nốt nhạc 2 câu.

- Nghe giai điệu trên đàn phím điện tử, tập đọc nhạc từng câu.

- Đọc nhạc cả bài kết hợp gõ phách, thể hiện phách phách, phách nhẹ.

- Nhóm trưởng hoặc HS khá của nhóm hướng dẫn, sửa sai cho các bạn.

Kết quả: Nhóm hoàn thành việc đọc nhạc, ghép lời ca bài TĐN số 4.

 

Góc 5

(Dành cho HS đã hoàn thành nhiệm vụ các góc 1, 2, 3, 4)

- Nghe bài Ước mơ qua băng đĩa.

- Tập đàn giai điệu bài TĐN số 4.

- Luyện TĐN số 4 kết hợp đánh nhịp 2/4.

- Đặt lời mới cho bài hát Ước mơ.

- Tham gia trò chơi âm nhạc.

 

Giai đoạn thứ hai là hoạt động dạy học, tiến hành trong một tiết (35 phút): GV giới thiệu nội dung tiết học, phương pháp học (học theo góc), danh sách nhóm, cách chuyển vị trí, HS vào vị trí học tập và lần lượt học ở từng góc (4 góc x 6 phút ở mỗi góc = 24 phút); GV tổ chức làm việc cả lớp nhằm giải quyết nhiệm vụ tổng hợp hoặc từng nhóm trình bày kết quả học tập, GV đánh giá, tổng kết, củng cố, dặn dò (10 phút).

            Để thực hiện tiết Âm nhạc bằng phương pháp học theo góc thì nội dung học tập có thể phân chia thành 4 nhiệm vụ tương đương, tách rời. Ví dụ: Tiết học có nội dung ôn tập 2 bài hát và 2 bài TĐN (mỗi góc ôn tập một nội dung); Tiết học gồm các nội dung: ôn tập bài hát, ôn tập TĐN, Âm nhạc thường thức (phần Âm nhạc thường thức tách thành 2 góc, một góc tìm hiểu về tác giả, một góc tìm hiểu về tác phẩm); Tiết học có 2 nội dung: ôn tập bài hát và TĐN (hai góc ôn tập bài hát, hai góc học TĐN).

            Nếu tiết chỉ có một nội dung như tiết dạy hát, vẫn có thể vận dụng học theo góc được. Ví dụ góc 1 HS tập hát với phương tiện hỗ trợ là máy nghe, góc 2 tập hát với phương tiện hỗ trợ là đàn phím điện tử (GV ghi sẵn giai điệu vào bộ nhớ), góc 3 tập hát với phương tiện hỗ trợ là tivi (xem tiết mục biểu diễn bài hát), góc 4 tập hát với phương tiện hỗ trợ là máy tính (chép nhạc trên phần mềm Encore hoặc Finale)…

            Bên cạnh đó cần một số điều kiện khác như: Phòng học rộng rãi, tránh tiếng hát của góc này ảnh hưởng tới góc khác; Số lượng HS không nhiều (20- 24 em); Phương tiện hỗ trợ phù hợp, hiệu quả (phương tiện càng đầy đủ, hiệu quả thì càng thay thế được sự hỗ trợ của GV); Tổ chức chặt chẽ: danh sách nhóm, nhiệm vụ của nhóm trưởng (hoặc nhiệm vụ của HS giỏi), cách chuyển vị trí học tập; Chuẩn bị góc nâng cao (dành cho HS giỏi) hoặc để các em thư giãn; Kết hợp giữa hoạt động nhóm (học theo góc) và làm việc cả lớp.

            Nếu có phòng học rộng, phương tiện nhiều, số lượng HS ít, GV sẽ không phải phân chia nhóm. Khi đó, GV thiết kế nhiều góc như: học hát, tập đọc nhạc, nghe nhạc, tập nhạc cụ, đọc sách, vẽ tranh, nhảy múa, sáng tạo…) để mỗi HS hoàn toàn được tự do chọn góc học tập theo đúng sở thích của mình.

3. Dạy học Âm nhạc bằng phương pháp học theo hợp đồng

            Học theo hợp đồng là cách tổ chức môi trường học tập, theo đó mỗi HS làm việc theo một gói các hoạt động trong khoảng thời gian nhất định.

            Phương pháp này có những ưu điểm như: Cho phép phân hoá nhịp độ và trình độ của HS; Củng cố tính độc lập của HS; Tạo điều kiện cho HS được GV hướng dẫn; Tăng cường hợp tác (HS được lựa chọn những hoạt động cá nhân và hợp tác); Hoạt động phong phú hơn; Lựa chọn đa dạng hơn (vừa cá nhân, vừa hợp tác); Tránh chờ đợi; Tạo điều kiện cho HS được giao và thực hiện trách nhiệm.

            Một bản hợp đồng học tập gồm các yếu tố như: các nhiệm vụ bắt buộc và nhiệm vụ tự chọn, lựa chọn hình thức học của HS, qui định thời gian học, đánh giá kết quả học tập… Ví dụ về một bản hợp đồng trong dạy học Âm nhạc.

Tiết 23 (lớp 6)

- Ôn tập bài hát: Ngày đầu tiên đi học

- Tập đọc nhạc: TĐN số 7

Hợp đồng gồm các điều sau:

Trong 30 phút, mỗi HS cần thực hiện 3 nhiệm vụ, trong đó có 2 nhiệm vụ bắt buộc là số 1, số 5 (có phương tiện hỗ trợ) và 1 nhiệm vụ tự chọn (trong các nhiệm vụ 2, 3, 4, 6, 7, 8). Mỗi em có thể tự mình thực hiện nhiệm vụ hoặc hợp tác với các bạn.

Trong 15 phút còn lại, HS trình bày kết quả học tập theo hình thức cá nhân hoặc nhóm.

            HS tự đánh giá kết quả thực hiện các nhiệm vụ của mình theo mức A (xuất sắc), B (tốt), C (khá), D (trung bình), E (yếu).

Nhiệm vụ

Lựa chọn

Thời gian

HS tự đánh giá

GV đánh giá

Cá nhân

Nhóm

1. Hát đúng giai điệu, thuộc lời ca bài Ngày đầu tiên đi học

 

 

10’

 

 

2. Trình bày bài Ngày đầu tiên đi học kết hợp gõ đệm theo phách

 

 

10’

 

 

3. Trình bày bài Ngày đầu tiên đi học kết hợp vận động theo nhạc

 

 

10’

 

 

4. Đọc giai điệu bài TĐN số 7

 

 

10’

 

 

5. Đọc giai điệu, ghép lời  bài TĐN số 7

 

 

10’

 

 

6. Đọc nhạc, ghép lời  kết hợp gõ đệm theo phách bài TĐN số 7

 

 

10’

 

 

7. Đọc nhạc, ghép lời kết hợp đánh nhịp bài TĐN số 8

 

 

10’

 

 

8. Sáng tác lời mới cho bài TĐN số 7

 

 

10’

 

 

Chữ kí của HS                                                                                                              Chữ kí của GV

 

 

Điều kiện của phương pháp học theo hợp đồng: Các nhiệm vụ, tài liệu phải được chuẩn bị trước và được phân hoá cho phù hợp với năng lực của HS; HS cần được nghiên cứu kĩ về hợp đồng trước khi học; Cả GV và HS đều cần có thời gian làm quen với phương pháp dạy học mới.

Ba phương pháp học theo dự án, theo góc và theo hợp đồng không hoàn toàn tách rời mà có thể được tích hợp với nhau. Ví dụ: Tích hợp học theo góc vào học theo hợp đồng (học theo góc sẽ là một phần của học theo hợp đồng), khi đó một trong các nhiệm vụ trong bản hợp đồng sẽ được tổ chức dưới dạng học theo góc; Tích hợp học theo hợp đồng vào học theo góc, ngược lại với trường hợp trên, khi đó một trong các góc sẽ được tổ chức dưới dạng học theo hợp đồng; Tích hợp cả học theo góc và học theo hợp đồng vào học theo dự án. Tổ hợp mới sẽ mang tính phức hợp cao hơn, đòi hỏi nhiều thời gian hơn, chứa đựng nhiều thách thức hơn và cũng tạo nhiều cơ hội hơn để HS tích cực tham gia.

            Trong năm học 2008-2009, đã có hàng chục GV vận dụng 3 phương pháp trên trong việc dạy học Âm nhạc ở trường Cao đẳng sư phạm, TH và THCS thuộc khuôn khổ của dự án Việt Bỉ. Các tiết học đều được quay băng hình và được dự án tổ chức nghiệm thu, đánh giá. Có khá nhiều tiết đạt kết quả tốt, tiêu biểu như: Tìm hiểu một số nhạc cụ tỉnh Điện Biên (học theo dự án, do cô Nguyễn Kim Dung, trường Cao đẳng sư phạm Điện Biên thực hiện); Ôn tập bài hát Tia nắng hạt mưa- Tập đọc nhạc số 8- Những kí hiệu thường gặp trong bản nhạc (học theo hợp đồng, do cô Phạm Hồng Ngọc, trường THCS Chiềng Sinh, Sơn La thực hiện); Học hát bài Em vẫn nhớ trường xưa (học theo góc, do cô Vũ Thị Xuân Thu, trường Tiểu học Võ Thị Sáu, Hoà Bình thực hiện); Học hát bài Em vẫn nhớ trường xưa (học theo góc, do cô Trần Thị Hiên, trường Tiểu học Nguyễn Viết Xuân, Thái Nguyên thực hiện)…

            Để đổi mới phương pháp dạy học trong giai đoạn hiện nay, 3 phương pháp dạy học trên là những sự lựa chọn rất tốt mà GV cần nắm được. Năng lực của GV và điều kiện về cơ sở vật chất là những yếu tố rất quan trọng quyết định đến sự thành công của mỗi tiết dạy. Tuy nhiên, trước khi vận dụng một phương pháp nào đó, GV nên xem băng hình một vài tiết dạy, dạy thử cho đồng nghiệp góp ý rồi mới từng bước vận dụng trong điều kiện dạy học cụ thể.

 

Tài liệu tham khảo: Phương pháp học theo dự án, theo góc và theo hợp đồng; Băng hình của dự án Việt- Bỉ.


 

Xem thêm