Báo cáo của nhóm nghiên cứu đề tài trọng điểm "giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên âm nhạc ở các trường THCS Miền Bắc Việt Nam".

       Malaysia là một quốc gia đa sắc tộc, đa văn hoá và đa ngôn ngữ với truyền thống văn hoá nghệ thuật hết sức phong phú thuộc khu vực Đông Nam Á. Malaysia còn là quốc gia đa tôn giáo, trong đó đạo Hồi được coi là tôn giáo chính, chiếm hơn 60% dân số. Đứng đầu đất nước là Quốc vương theo nhiệm kỳ 5 năm một lần. Quốc vương được lựa chọn trong số các Sultans (người đứng đầu) của 9 bang là: Perlis, Kedah, Perak, Selangor, Negeri Sembilan, Johor, Pahang, Terengganu, Kelanta. Đồng thời, Malaysia có Thủ tướng do dân bầu theo chế độ quân chủ lập hiến liên bang. Là một đất nước đang trên đà phát triển, vấn đề giáo dục được chính phủ và nhân dân Malaysia rất coi trọng. Giáo dục được quản lý bởi Bộ Giáo dục thuộc chính phủ liên bang. Hệ thống giáo dục ở Malaysia cũng bắt đầu từ trường mầm non đến tiểu học, trung học và đại học; môi trường giáo dục đã dạy cho công dân của Malaysia những giá trị về đạo đức, tôn giáo, kiến thức tổng hợp… nhằm đáp ứng nhu cầu xã hội đa sắc tộc. Từ 3 đến 6 tuổi, trẻ em Malaysia đến trường mầm non; từ 7 tuổi các em bắt đầu vào tiểu học. Khác với Việt Nam, cấp tiểu học ở Malaysia kéo dài 6 năm. Malaysia có hai loại trường học do nhà nước điều hành và chính phủ tài trợ chính:

- Trường học công hay còn gọi là các trường quốc gia (sekolah Kebangsaan). Những trường học này dùng tiếng Malay làm ngôn ngữ dạy học; với các môn khoa học tự nhiên được dạy học bằng tiếng Anh. Giáo dục trung học (cấp hai) tại các trường này kéo dài 5 năm. Tốt nghiệp trung học, học sinh có điều kiện sẽ tiếp tục học lên đại học.

- Trường học tư hay trường độc lập (Sekolah Jenis Kebangsaan) dùng tiếng Trung Quốc hay Tamil làm ngôn ngữ giảng dạy. Các trường này chịu sự quản lý và phải theo các tiêu chuẩn của Uỷ ban trường học thống nhất Malaysia, tuy nhiên những trường này vẫn được tự do xây dựng các chương trình đào tạo riêng. Các trường này có 3 năm trung học và 3 năm cao cấp. Một số trường dạy tiếng Trung còn yêu cầu học sinh trả một bài học bằng 3 thứ tiếng: Trung, Anh và Malay. Bài thi học kỳ của các môn học cũng được thực hiện bằng 3 thứ tiếng trên, do đó, sau khi học xong chương trình trung học, đại đa số học sinh có khả năng sử dụng cả 3 ngôn ngữ trên như tiếng mẹ đẻ.

Sau khi hoàn thành chương trình trung học, học sinh có thể lựa chọn các trường đại học tư liên kết với nước ngoài để theo học. Nếu muốn vào đại học công thì buộc học sinh phải trải qua kỳ thi để có giấy chứng nhận Trung học Malaysia.

Ngoài hai loại trường học trên, ở Malaysia còn có hệ thống trường học Quốc tế theo chương trình giảng dạy của nước ngoài như: chương trình giảng dạy của Anh, Mỹ, Úc, Pháp...

Có thể nói, một trong những vấn đề luôn được chính phủ Malaysia coi trọng đó là phát triển văn hoá nghệ thuật. Vì vậy, trong chương trình đào tạo của hệ thống giáo dục Malaysia thì lịch sử dân tộc và văn hoá nghệ thuật được nhấn mạnh với mục đích giáo dục cho trẻ em hiểu và có tinh thần yêu nước, yêu hoà bình, yêu mến những giá trị văn hoá truyền thống lâu đời của một quốc gia có nhiều nhóm chủng tộc khác nhau cùng sinh sống. Tiêu biểu trong các lĩnh vực nghệ thuật của Malaysia là âm nhạc. Cũng như các nước Đông Nam Á khác, âm nhạc của Malaysia chịu ảnh hưởng nhiều bởi các luồng văn hoá khác nhau từ nước ngoài du nhập vào. Ngoài cơ tầng văn hoá Đông Nam Á bản địa, âm nhạc Malaysia còn mang dấu ấn văn hoá Hindu từ Ấn Độ, Văn hoá Hồi giáo của các quốc gia Ả Rập, văn hoá Trung Quốc và văn hoá phương Tây. Chính vì vậy, khi nói đến âm nhạc Malaysia là nói đến âm nhạc của tất cả các sắc tộc cùng chung sống trên lãnh thổ Malaysia và điều này cũng giống với truyền thống văn hoá của các quốc gia ở Đông Nam, trong đó có Việt Nam. Khi làm việc với Nhà hát Quốc gia (Istana Budaya) một trung tâm biểu diễn nghệ thuật nổi tiếng của Malaysia, nhóm nghiên cứu chúng tôi đã được chiêm ngưỡng toàn cảnh tinh hoa văn hoá nghệ thuật đa dạng của Malaysia tập trung ở đây. Nhà hát có đoàn múa Dân gian và múa Balê (Balet), có đoàn ca nhạc dân tộc, có dàn nhạc giao hưởng và đoàn hát opera, có đoàn kịch trẻ em và người lớn…hàng ngày ở đây có các buổi diễn sáng, chiều, tối với các loại hình: ca - múa - nhạc - kịch dân gian là chủ yếu. Ngoài ra nhà hát cũng là trung tâm hội nghị quốc gia để tổ chức các cuộc họp và biểu diễn những chương trình hoành tráng (bao gồm cả opera và dàn nhạc giao hưởng) phục vụ cho chính phủ. Điều làm chúng tôi thực sự thích thú là nhà hát có 3 sân khấu lớn để diễn các loại hình nghệ thuật với trang thiết bị cực kỳ hiện đại và luôn sáng đèn biểu diễn. Điều đó chứng tỏ vai trò của văn hoá nghệ thuật nhất là âm nhạc đã có một vị trí khá quan trọng trong xã hội Malaysia.

Nhóm nghiên cứu cùng bà Mariani Ibrahim

phụ trách Marketing của nhà hát Quốc gia (Istana Budaya)

Giáo dục âm nhạc ở Malaysia mang tính mở. Từ trường tiểu học đến trường trung học đều có đào tạo âm nhạc. Tuy nhiên các trường dạy âm nhạc không  nằm trong chương trình bắt buộc chính khoá của hệ thống giáo dục quốc gia mà được thực hiện chủ yếu trong chương trình ngoại khoá. Môn học âm nhạc ở trường trung học (cấp hai) là môn tự chọn không bắt buộc. Giáo dục âm nhạc trong trường phổ thông của Malaysia khá phong phú với nhiều thể loại âm nhạc khác nhau kể cả âm nhạc dân gian và âm nhạc chuyên nghiệp. Các trường học đều được khuyến khích hình thành các ban nhạc, các đội hợp xướng. Mặc dù vậy, các trường phổ thông của Malaysia không có chương trình khung của môn học âm nhạc cho các cấp học, mà họ dạy âm nhạc theo cách riêng của mỗi trường. Vì vậy, nên trong các trường quốc gia không có giáo viên chuyên nhạc giảng dạy. Học sinh muốn học thể loại âm nhạc nào, tự đăng ký với nhà trường, nhà trường sẽ bố trí mời giáo viên đến dạy. Đây là điểm khác biệt lớn giữa giáo dục âm nhạc Malaysia và Việt Nam. Bộ Giáo dục và đào tạo Việt Nam đã xây dựng chương trình giáo dục âm nhạc chuẩn quốc gia từ lớp 1 đến lớp 9, có giáo viên chuyên nhạc giảng dạy. Còn Malaysia thì không có những điều kiện này. Nhưng bù lại, Malaysia đã gián tiếp  giáo dục âm nhạc cho học sinh bằng sự tự giác; họ cung cấp cho người học những gì người học cần và muốn học nên có nhiều khả năng phát huy cao tính chủ động tích cực cho người học. Malaysia không có trường đào tạo giáo viên dạy âm nhạc cho nhà trường phổ thông như ở Việt Nam. Tất cả những người làm công tác biểu diễn, sáng tác, giảng dạy âm nhạc…đều được đào tạo chuyên nghiệp tại các trường điển hình như: Học viện Nghệ thuật quốc gia, Đại học Kebansaan của Malaysia, Đại học Pendidican Sultan Idris, trường Cao đẳng âm nhạc quốc tế (ICOM)…Tới thăm trường cao đẳng âm nhạc quốc tế, chúng tôi có một cảm xúc đặc biệt bởi sự kết hợp đào tạo từ truyền thống đến hiện đại của trường. Mặc dù là trường tư nhân, nhưng tất cả các chương trình đào tạo của trường cao đẳng âm nhạc quốc tế của Malaysia đều được sự đồng ý của Bộ Giáo dục. Trường được thành lập từ năm 1995, Từ đó tới nay trường đã trở thành một cơ sở giáo dục âm nhạc hàng đầu của Malaysia và châu Á. Hàng năm, trường có những khoá học đào tạo dài hạn (3 năm) cho sinh viên cả trong và ngoài nước với nhiều chuyên ngành sâu của âm nhạc như: Cử nhân âm nhạc chuyên nghiệp về sáng tác, biểu diễn, sản xuất âm nhạc, xuất bản âm nhạc, giáo dục âm nhạc…Ngoài ra trường còn có những khoá học ngắn hạn cấp giấy chứng nhận về công nghệ âm nhạc, sản xuất âm nhạc, âm nhạc công nghiệp…Trong đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp, các sinh viên được học tập kỹ lưỡng về các môn âm nhạc để có thể làm công tác biểu diễn, sáng tác, nghiên cứu, sản xuất, giảng dạy âm nhạc tốt. Đến với trường Cao đẳng âm nhạc quốc tế, người học sẽ được học tập với những điều kiện cơ sở vật chất tốt, hiện đại, những giáo viên giảng dạy có trình độ cao. Trường luôn đặt yêu cầu về chất lượng sinh viên ra trường lên hàng đầu nên hiện nay trường đã là một thương có tiếng ở Malaysia và các nước châu Á.

Có thể thấy rằng ở bất cứ nơi đâu trên thế giới, âm nhạc cũng có vai trò quan trọng trong cuộc sống. Chính vì vậy, giáo dục âm nhạc trong hệ thống giáo dục phổ thông là tiếng nói chung của các dân tộc trên thế giới. Với nước ta, đó là định hướng giáo dục đúng đắn nhằm đào tạo con người mới Việt Nam phát triển cân đối, hài hoà và toàn diện.

Nhóm nghiên cứu ở  Đại sứ quán Việt Nam tại Malaysia