Ths. Trịnh Hoài Thu

            Tối 4/7/2010 vừa qua, tại Nhà hát lớn Hà Nội, Uỷ ban nhân dân thành phố Hà Nội cùng với Sở Văn hoá, thể thao, du lịch Hà Nội và Học viện âm nhạc quốc gia Việt Nam đã tổ chức  đêm giao hưởng chào mừng đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội với tiêu đề “Nhạc sĩ Vĩnh Cát với Hà Nội thủ đô yêu dấu”. Đêm giao hưởng có sự tham gia của Dàn nhạc giao hưởng Hà Nội - Học viện âm nhạc quốc gia Việt Nam; chỉ huy dàn nhạc là nhạc trưởng Shuichi Komiyama người Nhật Bản và nghệ sĩ độc tấu Violin Nguyễn Mỹ Hương.

            Đây là đêm hoà nhạc giao hưởng nằm trong khuôn khổ chương trình văn hoá nghệ thuật hướng tới thời khắc lịch sử của 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, do đó, nhạc sĩ Vĩnh Cát đã công diễn hai tác phẩm mới về thủ đô Hà Nội của mình là: bản concerto cho violin và dàn nhạc giao hưởng “Đây sông Hồng - sông Cái” và bản giao hưởng “Không chỉ là huyền thoại”. Đêm diễn đã thu hút được sự quan tâm của đông đảo các thế hệ nhạc sĩ, nghệ sĩ cùng với những khán giả yêu nhạc giao hưởng đến thưởng thức. Những giai điệu âm nhạc được vang lên qua sự thể hiện của các nghệ sĩ đã thực sự khiến người nghe xúc động và cảm nhận được tình cảm sâu sắc của nhạc sĩ Vĩnh Cát với Hà Nội mến yêu.

            Có thể nói, nhạc sĩ Vĩnh Cát là một trong số các nhạc sĩ đầu tiên đã góp phần xây dựng nền âm nhạc mới Việt Nam trong thế kỷ XX. Ông là người có khả năng sáng tác ở cả hai lĩnh vực: thanh nhạc và khí nhạc.

Với thể loại nhạc thính phòng, ông đã có bản nhạc piano đầu tay “Tiếng võng ru” từ năm 1958 khi còn là học viên của Trường âm nhạc Việt Nam. Còn với thể loại nhạc giao hưởng, ông đã viết tổ khúc giao hưởng cho kịch múa “Hái hoa dâng Bác” nhân kỷ niệm 70 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1960 (cùng viết với Lưu Hữu Phước và Vĩnh Long). Bản nhạc này được coi là tác phẩm nhạc giao hưởng đầu tiên của Việt Nam. Tới nay, nhạc sĩ Vĩnh Cát đã có rất nhiều tác phẩm ở các thể loại khác nhau tiêu biểu như:

- Ca khúc: Vườn nhãn quê hương; Hãy nghe Bến Hải tâm tình; Hà Nội của ta; Tuổi trẻ chúng tôi; Ngôi sao Hà Nội; SaPa thành phố trong sương…

- Thính phòng - giao hưởng: Giao hưởng thơ "Tuổi trẻ anh hùng" (1966); "Rừng xuân Tây Nguyên" cho violin và piano (giai đoạn 1968 đến 1970); Marche - capriccio cho cello (1970); Giao hưởng số 1 "Cuộc đối đầu lịch sử" (1969-1970); Giao hưởng 1 chương "Ngàn năm khoảng khắc" là tác phẩm chào thiên niên kỷ mới (2000-2001)...

            Đêm công diễn hai tác phẩm chào mừng 1000 năm Thăng Long - Hà Nội là kết quả của 18 tháng trời miệt mài, ròng rã, cần mẫn với những trang tổng phổ; với những phím đàn piano cùng với bệnh tật tuổi già; nhưng vượt lên tất cả, nhạc sĩ Vĩnh Cát đã cho ra đời tác hai tác phẩm âm nhạc giao hưởng đồ sộ để nói lên cảm xúc của mình về thủ đô yêu dấu. Cả hai tác phẩm đã được nhạc sĩ sáng tác với bút pháp già dặn; đặc biệt bao trùm lên tác phẩm là sự kết hợp  ngôn ngữ âm nhạc dân gian châu thổ Bắc Bộ với ngôn ngữ khí nhạc hiện đại phương Tây. Những âm thanh dâng lên lúc cuồn cuộn sóng trào, lúc dạt dào - sâu lắng, lúc thanh tao - yên bình như chứa đựng và khắc họa một Hà Nội linh thiêng và hào hoa, một Hà Nội xưa in dấu trong tâm hồn người Hà Nội ngày nay.

            - Tác phẩm đầu tiên của đêm diễn là bản concerto cho violin và dàn nhạc giao hưởng “Đây sông Hồng- sông Cái” gồm 3 chương.

+ Chương 1: Soi bóng kinh thành, viết ở hình thức sonata. Giai điệu chủ đề sử dụng kỹ thuật double cord ở violin cùng với phần đệm của dàn nhạc phảng phất âm hưởng dân gian Bắc Bộ đã tạo nên nét độc đáo riêng cho tác phẩm.

+ Chương 2: Lấp lánh đỏ sóng phù sa viết theo kiểu rondo ở nhịp độ nhanh đã phá vỡ nguyên tắc cấu trúc của concerto cổ điển. Chủ đề được xây dựng từ chất liệu Chèo cổ (bài "con gà rừng"). Đồng thời, tác giả đã tận dụng khai thác những tiết tấu đặc trưng trong trổ lưu không của Chèo; tiết tấu nhấn lệch xen kẽ với các đoạn chen (episode) mang tính chất ngày hội đầy màu sắc.

+ Chương 3: Mãi dạt dào, ơi! dòng sông...Âm nhạc trang trọng, trải rộng, mênh mang với nhịp độ chậm khác hẳn với qui luật cấu trúc liên khúc sontata cổ điển đã chứng minh sự trường tồn vĩnh cứu của sông Hồng - sông Cái  - sông Mẹ - dòng sông đã nuôi dưỡng con người Hà Nội nói riêng và tâm hồn người Việt Nam nói chung. Ở chương này, chúng ta như thấy bóng dáng của các bài hát nổi tiếng về thủ đô như: "Người Hà Nội" của Nguyễn Đình Thi, "Tiến quân ca" của Văn Cao...thể hiện sự khắc hoạ rõ nét nhất về bản sắc riêng của Hà Nội.

            - Tác phẩm thứ hai là bản giao hưởng "Không chỉ là huyền thoại" gồm có 5 chương. Đây là một bản sử thi - hùng ca về Thăng Long - Hà Nội 1000 năm văn hiến.

+ Chương 1: Đế đô cho muôn đời. Mở đầu là âm vang của tiếng trống và chũm choẹ của nhạc lễ đầy uy nghi, tôn kính. Tiếp theo, giai điệu các chủ đề lần lượt xuất hiện với chất liệu được xây dựng từ làn điệu "Lý cây đa" dân ca Quan họ Bắc Ninh và"Cò lả" dân ca châu thổ Bắc Bộ. Những giai điệu rất đỗi quen thuộc đã được tác giả khéo léo biến tấu bằng thủ pháp mô tiến, mô phỏng thể hiện sự kết hợp ngôn ngữ âm nhạc Đông - Tây.

+ Chương 2: Tình người Thăng Long -Hà Nội. Đây là chương nhạc chậm mang tính tự sự, hồi tưởng.

+ Chương 3: Những thiên sử vàng là chương Scherzo với những nét nhạc dí dỏm, hài hước. Đặc biệt là tác giả đã khai thác âm sắc của các loại nhạc cụ gõ giao hưởng và gõ dân gian Việt Nam nên đã tạo ra một bức tranh sinh động của lịch sử chiến đấu oai hùng với tiếng quân reo, tiếng ngựa hý, tiếng trống trận thôi thúc lòng người.

+ Chương 4: Sức sống kinh kỳ vẽ lên một ngày hội nhiều màu sắc. Tiếng mõ, phách cầu kinh niệm Phật đều đặn xen kẽ với giai điệu mang âm hưởng Ca Trù và Chèo cổ như thể hiện sức sống mãnh liệt của Hà Nội xưa trong con mắt người thời nay.

+ Chương 5: Đất nước Tiên Rồng cất cánh. Đây là một chương nhạc hoành tráng mang tính chất tổng kết và khẳng định sức mạnh, sức trẻ của thủ đô Hà Nội hôm nay và mai sau. Chúng ta lại thấy sự tái hiện của chủ đề ở các chương trên và đã tạo nên khúc ca khải hoàn, một côđa huy hoàng cho tác tác phẩm.

            Có thể nói, đêm nhạc "Nhạc sĩ Vĩnh Cát với Hà Nội thủ đô yêu dấu" đã khép lại, nhưng dư âm từ những tác phẩm của ông vẫn còn đọng mãi trong tâm trí người thưởng thức. Xin kính chúc nhạc sĩ Vĩnh Cát nhiều sức khoẻ và hy vọng ông sẽ vẫn cống hiến cho đời những tác phẩm hay; góp phần phát triển nền khí nhạc mới Việt Nam trong thời đại mới.